Tłuszczaki przewodu pokarmowego

Tłuszczaki przewodu pokarmowego

Tłuszczaki przewodu pokarmowego są łagodnymi nowotworami pochodzenia mezenchymalnego, zlokalizowanymi najczęściej w błonie podśluzowej. Stanowią 5‑6% wszystkich nowotworów przewodu pokarmowego.

Występowanie

Tłuszczaki przewodu pokarmowego są nowotworami łagodnymi, pochodzenia mezenchymalnego. Stanowią 5‑6% wszystkich nowotworów przewodu pokarmowego [1]. Na podstawie analizy badań autopsyjnych oszacowano, że częstość ich występowania w całym przewodzie pokarmowym wynosi 1 na 600 przypadków [2]. Charakteryzują się powolnym wzrostem i występują przeważnie pojedynczo (85‑90% przypadków), chociaż mogą występować w postaci mnogiej. Ponadto tłuszczaki przewodu pokarmowego mogą wchodzić w skład rodzinnej mnogiej tłuszczakowatości (familial multiple lipomatosis – FML) [3]. W ścianie przewodu pokarmowego w 90‑95% przypadków lokalizują się w błonie podśluzowej, a w pozostałych 5‑10% w błonie surowiczej [4]. Mogą przerastać przez ścianę przewodu pokarmowego i komunikować się z trzewną tkanką tłuszczową. Tłuszczaki częściej występują u mężczyzn i u osób starszych (szczyt występowania przypada pomiędzy 5. a 7. dekadą życia) [5]. Główną lokalizację omawianych zmian w przewodzie pokarmowym stanowią okrężnica (65‑75%) i jelito cienkie (20‑25%), choć tłuszczaki mogą występować również w żołądku (5% przypadków, przeważnie w części przedodźwiernikowej), przełyku oraz w okolicy zastawki krętniczo‑kątniczej [4, 6].

Etiologia

Etiologia tłuszczaków przewodu pokarmowego pozostaje nie do końca wyjaśniona, niemniej jednak w ich powstawaniu podkreśla się nieprawidłową dystrybucję tkanki tłuszczowej w rozwoju embrionalnym [7, 8], uwarunkowania genetyczne oraz przewlekły stan zapalny (np. w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelita grubego). Tłuszczaki przewodu pokarmowego mogą być ponadto wynikiem zaburzeń gospodarki lipidowej (hipertriglicerydemia), insulinooporności, hiperurykemii oraz przebytej chemioterapii i urazów [9, 10]. Przewlekłe nadużywanie alkoholu, któremu towarzyszy niedobór kwasu foliowego z niedokrwistością makrocytarną, również wpływa stymulująco na rozrost adipocytów i predysponuje do wystąpienia tłuszczaków w przewodzie pokarmowym [11].

Obraz morfologiczny i histopatologiczny

W obrazie morfologicznym tłuszczaki przewodu pokarmowego występują zwykle w postaci przysadzistych polipów. Niemniej jednak ich przyleganie do warstwy mięśniowej ściany przewodu pokarmowego powoduje, że ruchy perystaltyczne przyczyniają się do stopniowego uwypuklania się tłuszczaków do światła przewodu pokarmowego, wskutek czego omawiane zmiany mogą występować również w formie uszypułowanych lub półuszypułowanych polipów [12]. W ujęciu patomorfologicznym tłuszczaki przewodu pokarmowego stanowią sferyczny (kulisty) depozyt tkanki tłuszczowej zlokalizowany w ścianie przewodu pokarmowego, zwykle w warstwie podśluzowej [13]. Powierzchnia tłuszczaka najczęściej pokryta jest błoną śluzową o makroskopowo prawidłowym wyglądzie, jednak na powierzchni tłuszczaka mogą występować owrzodzenia wynikające z niedokrwienia i martwicy błony śluzowej (ryc. 1).

Ryc. 1. Tłuszczaki
Ryc. 1. Tłuszczak zastawki krętniczo‑kątniczej. Zdjęcie z archiwum Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych UMB.

W obrazie histopatologicznym zmiany otoczone są torebką łącznotkankową, zawierającą dojrzałą, wysokozróżnicowaną tkankę tłuszczową w postaci płatów, przedzielonych łącznotkankowymi przegrodami, w których znajdują się naczynia krwionośne. W ocenie histopatologicznej charakterystyczny jest brak lipoblastów (co pozwala na zróżnicowanie tłuszczaka od tłuszczakomięsaka) oraz komórek zapalnych [12]. W badaniu immunohistochemicznym brak amplifikacji genów MDM2 i CDK4 odróżnia tłuszczaka od tłuszczakomięsaka, a dodatni wynik barwienia w kierunku CD4 wskazuje na rzadką odmianę tłuszczaka – tłuszczaka wrzecionowatokomórkowego [14].

Obraz kliniczny

Tłuszczaki przewodu pokarmowego w przeważającej liczbie przypadków są całkowicie bezobjawowe. Najczęściej wykrywane są przypadkowo podczas badań endoskopowych lub laparoskopii i laparotomii wykonywanych z innych wskazań lub też podczas badań autopsyjnych [15]. Niemniej jednak tłuszczaki mogą być przyczyną utajonych i jawnych krwawień do przewodu pokarmowego, bólu brzucha, żółtaczki mechanicznej (w przypadku tłuszczaków okolicy brodawki dwunastniczej większej) lub niedrożności jelit z wgłobienia (ryc. 2), a nawet ich perforacji [16]. Do występowania objawów oprócz lokalizacji predysponuje przede wszystkim wielkość tłuszczaka. Udowodniono, że tłuszczaki o średnicy > 2 cm są częstszą przyczyną opisanych powyżej powikłań [17].

Ryc. 2. Tłuszczaki
Ryc. 2. Duży tłuszczak okrężnicy powodujący epizody podniedrożności. Zdjęcie z archiwum Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych UMB.

Piśmiennictwo

1. Hurwitz M.M., Redleaf P.D., Williams H.J., Edwards J.E.: Lipomas of the gastrointestinal tract. An analysis of seventy‑two tumors. Am J Roentgenol Radium Ther Nucl Med 1967, 99, 84‑89.
2. Kang J.Y., Chan‑Wilde C., Wee A., Chew R., Ti T.K.: Role of computed tomography and endoscopy in the management of alimentary tract lipomas. Gut 1990, 31, 550‑553.
3. Djuric‑Stefanovic A., Ebrahimi K., Sisevic J., Saranovic D.: Gastroduodenal lipomatosis in familial multiple lipomatosis. Med Princ Pract 2017, 26, 189‑191.
4. Fernandez M.J., Davis R.P., Nora P.F.: Gastrointestinal lipomas. Arch Surg 1983, 118, 1081‑1083.
5. Chou J.W., Feng C.L., Lai H.C., Tsai C.C., Chen S.H., Hsu C.H. i wsp.: Obscure gastrointestinal bleeding caused by small bowel lipoma. Intern Med 2008, 47, 1601‑1603.
6. Wilson J.M., Melvin D.B., Gray G., Thorbjarnarson B.: Benign small bowel tumor. Ann Surg 1975, 181, 247‑250.
7. Jeong I.H., Maeng Y.H.: Gastric lipomatosis. J Gastric Cancer 2010, 10, 254‑258.
8. Devlies F., Hoe L.V., Leemans A., Ponette E., Paepe I.D.: Gastroduodenal lipomatosis. Eur Radiol 1997, 7, 338‑340.
9. Bilgic Y., Altinsoy H.B., Yildirim N., Alatas O., Kanat B.H., Sahin A.: Familial abdominal and intestinal lipomatosis presenting with upper GI bleeding. Case Rep Gastrointest Med 2015, 2015, article ID 123723.
10. Lomartire N., Ciocca F., Di Stanislao C., Bologna G., Giuliani M.: Multiple symmetrical lipomatosis (MSL): a clinical case and a review of the literature. Ann Ital Chir 1999, 70, 259‑262.
11. Zargar A.H., Laway B.A., Masoodi S.R., Bhat M.H., Bashir M.I., Wani A.I. i wsp.: Diffuse abdominal lipomatosis. J Assoc Physicians India 2003, 51, 621‑622.
12. Taylor A.J., Stewart E.T., Dodds W.J.: Gastrointestinal lipomas: a radiologic and pathologic review. AJR Am J Roentgenol 1990, 155, 1205‑1210.
13. Maderal F., Hunter F., Fuselier G., Gonzales‑Rogue P., Torres O.: Gastric lipomas – an update of clinical presentation, diagnosis, and treatment. Am J Gastroenterol 1984, 79, 964‑967.
14. Lau S.K., Bishop J.A., Thompson L.D.: Spindle cell lipoma of the tongue: a clinicopathologic study of 8 cases and review of the literature. Head Neck Pathol 2015, 9, 253‑259.
15. Chang C.W., Chu C.H., Shih S.C., Chen M.J., Yang T.L., Chang W.H.: Duodenal polypoid lipoma with bleeding. Am J Surg 2010, 200, e49‑50.
16. Botsford T.W., Crowe P., Crocker D.W.: Tumors of the small intestine. A review of experience with 115 cases including a report of a rare case of malignant hemangio‑endothelioma. Am J Surg 1962, 103, 358‑365.
17. Lee K.J., Kim G.H., Park D.Y., Shin N.R., Lee B.E., Ryu D.Y. i wsp.: Endoscopic resection of gastrointestinal lipomas: a single‑center experience. Surg Endosc 2014, 28, 185‑192.

Źródło: Fragment artykułu: Minkiewicz M., Kurek K., Baniukiewicz A.: Tłuszczaki przewodu pokarmowego – obraz kliniczny, diagnostyka i leczenie. Gastroenterologia Praktyczna 2017, 4 (37), 25-34.
poprzedni artykuł