Wytyczne MAPS III: screening i stany przedrakowe żołądka w praktyce klinicznej

MAPS III: screening and gastric precancerous conditions in clinical practice

Łukasz Króliczak, Paweł Rogalski

Streszczenie

W 2025 r. Europejskie Towarzystwo Endoskopii Przewodu Pokarmowego (ESGE) opublikowało zaktualizowane wytyczne MAPS III dotyczące postępowania w stanach przedrakowych i wczesnym raku żołądka. Niniejsza praca jest pierwszą z dwóch części opracowania i podsumowuje najważniejsze rekomendacje kliniczne. W artykule omówiono zasady prowadzenia badań przesiewowych, standardy diagnostyki endoskopowej i metody stratyfikacji ryzyka onkologicznego. Przedstawiono również aktualne algorytmy nadzoru endoskopowego oraz znaczenie eradykacji Helicobacter pylori i farmakoterapii w prewencji tej choroby.

Abstract
In 2025, the European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) published the updated MAPS III guidelines on the management of precancerous conditions and early gastric cancer. This article, the first of a two-part review, summarizes the key clinical recommendations. The paper discusses the principles of screening, standards of endoscopic diagnosis, and methods for oncological risk stratification. It also presents current endoscopic surveillance algorithms, as well as the role of Helicobacter pylori eradication and pharmacotherapy in disease prevention.

Wczesny rak żołądka w świetle wytycznych MAPS III: kwalifikacja do resekcji endoskopowej i nadzór onkologiczny

Early gastric cancer in light of MAPS III guidelines: qualification for endoscopic resection and oncological surveillance

Łukasz Króliczak, Paweł Rogalski

Streszczenie

Praca podsumowuje wytyczne MAPS III w zakresie leczenia wczesnego raka żołądka. W artykule omówiono zasady kwalifikacji do endoskopowej dyssekcji podśluzówkowej (ESD) na podstawie zaawansowanej oceny optycznej i biopsji, najczęściej bez konieczności wykonywania dodat­kowych badań obrazowych. Zasadniczym elementem artykułu jest 4-stopniowa stratyfikacja ryzyka po zabiegu, oparta na ocenie histopatologicznej usuniętego preparatu. Wskazuje ona precyzyjne algorytmy dalszego postępowania: od wyłącznego nadzoru endoskopowego dla resekcji leczniczych, po niezbędną kwalifikację do leczenia chirurgicznego z udziałem zespołu wielodyscyplinarnego (MDT) w przypadkach wysokiego ryzyka.

Abstract

This paper summarizes the MAPS III guidelines regarding the management of early gastric can­cer. It outlines the criteria for endoscopic submucosal dissection (ESD) based on advanced opti­cal evaluation and biopsy, without the need for routine imaging. A key element of the article is the 4-tier post-resection risk stratification based on the histopathological assessment of the resected specimen. This stratification dictates precise management algorithms, ranging from exclusive endoscopic surveillance for curative resections to mandatory surgical qualification within a multidisciplinary team (MDT) for high-risk cases.

Chirurgiczne i endoskopowe leczenie martwicy ograniczonej trzustki

Surgical and endoscopic treatment of walled-off pancreatic necrosis

Agata Chwarścianek, Mateusz Jagielski, Marek Jackowski

Streszczenie

Martwicze zapalenie trzustki należy do najcięższych postaci ostrego zapalenia trzustki i pozo­staje istotnym wyzwaniem terapeutycznym. Celem pracy jest przedstawienie ewolucji metod leczenia martwicy ograniczonej trzustki ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji postępowa­nia etapowego (step-up approach) i współczesnych technik endoskopowych. W pracy omówio­no rozwój chirurgicznych i endoskopowych metod leczenia, w tym bezpośrednią endoskopową nekrozektomię (DEN) oraz przezskórną endoskopową nekrozektomię (PEN), przedstawiono technikę ich wykonania, wskazania i przeciwwskazania. Podkreślono znaczenie endoskopowej ultrasonografii w bezpiecznym wytwarzaniu dostępu do jamy martwicy i rolę stentów typu LAMS w leczeniu transluminalnym. Analiza dostępnych danych klinicznych wskazuje, że techniki minimalnie inwazyjne wiążą się z mniejszym odsetkiem powikłań miejscowych i ogólnoustrojo­wych w porównaniu z klasyczną nekrozektomią, przy porównywalnej śmiertelności całkowitej. Współczesne sposoby leczenia zakażonej i objawowej martwicy ograniczonej trzustki opie­rają się zatem na strategii etapowej, dostosowanej do dynamiki stanu chorego i realizowanej w ośrodkach dysponujących doświadczeniem w technikach małoinwazyjnych.

Abstract

Necrotizing pancreatitis represents one of the most severe forms of acute pancreatitis and re­mains a significant therapeutic challenge. The aim of this paper is to present the evolution of treatment strategies for walled-off pancreatic necrosis, with particular emphasis on the step‑up approach and contemporary endoscopic techniques. The development of both surgical and endoscopic treatment modalities is discussed, including direct endoscopic necrosectomy (DEN) and percutaneous endoscopic necrosectomy (PEN), with a detailed description of their techni­cal aspects, indications, and contraindications. The importance of endoscopic ultrasonography in establishing safe access to the necrotic cavity is highlighted, as well as the role of lumen-apposing metal stents (LAMS) in transluminal management. An analysis of the available clini­cal data indicates that minimally invasive techniques are associated with a lower rate of local and systemic complications compared with open necrosectomy, while maintaining comparable overall mortality. Contemporary management of infected and symptomatic walled-off pancre­atic necrosis is therefore based on a stepwise strategy tailored to the patient’s clinical condition and implemented in centers experienced in minimally invasive interventions.

Zastosowanie sztucznej inteligencji w diagnostyce polipów jelita grubego

The role of artificial intelligence in the diagnosis of colorectal polyps

Mariola Ośko, Julia Wiencek, Katarzyna Pawlak, Krzysztof Kurek

Streszczenie

Obecny rozwój w dziedzinie sztucznej inteligencji (artificial intelligence – AI) wywarł istotny wpływ na medycynę, w tym na dziedzinę endoskopii przewodu pokarmowego, a szczególnie na kolonoskopię. Najnowsze badania wykazały wydajność systemów AI zarówno w komputero­wym wspomaganiu wykrywania (computer-aided detection – CADe), jak i komputerowym wspo­maganiu diagnostyki (computer-aided diagnosis – CADx) polipów jelita grubego. Ponadto AI przyczyniła się do poprawy parametrów jakościowych kolonoskopii. W niniejszym przeglądzie podsumowano najnowsze piśmiennictwo na temat zastosowania AI w kolonoskopii, omówiono jej zalety i ograniczenia, jak również przedstawiono obecne stanowisko towarzystw naukowych dotyczące omawianego zagadnienia.

Abstract

Current developments in artificial intelligence (AI) have had a significant impact on medicine, in­cluding gastrointestinal endoscopy, particularly colonoscopy. Recent studies have demonstrated the performance of AI systems in both computer-aided detection (CADe) and computer-aided diagnosis (CADx) of colorectal polyps. Furthermore, AI has contributed to improving the quality indicators of colonoscopy. This review summarizes the recent literature on the use of AI in colo­noscopy, discusses its advantages and limitations, and presents the current position statements of scientific societies’ guidelines on this topic.

Choroba Wilsona: mechanizmy zaburzeń funkcjonowania psychicznego

Wilson’s disease: mechanisms of mental functioning disorders

Joanna Seniów

Streszczenie

Choroba Wilsona (Wilson’s disease – WD) – inaczej zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe – to rzadkie, wieloukładowe schorzenie dziedziczone autosomalnie recesywnie, w którym zaburzenia metabolizmu miedzi są wynikiem mutacji w genie zlokalizowanym na chromosomie 13, odpowia­dającym za syntezę białka ATP7B, związanego z transportem miedzi. Defekt ten powoduje patolo­giczne gromadzenie się miedzi w różnych narządach ciała, głównie w wątrobie i mózgu, co zakłóca ich funkcje. Zaburzenia wątrobowe zwykle wyprzedzają mózgowe (neurologiczne i psychiatryczne) i występują często w formie objawowej WD. Przez pewien czas mogą być jedynymi symptomami, szczególnie jeśli choroba jest wcześnie rozpoznana i leczona. Zdarza się, że już na poziomie lekkich dysfunkcji wątrobowych pojawiają się cechy minimalnej encefalopatii, która stopniowo może się nasilać aż do stanu zagrażającego życiu (zaburzenia świadomości, śpiączka). Poza encefalopatią wątrobową w WD dochodzi do bezpośredniej intoksykacji miedzią wybranych struktur mózgu, szczególnie jąder podstawy. W tak połączonych patomechanizmach powstają kliniczne zaburzenia poznawczo-behawioralne (osłabienie uwagi, pamięci, sprawności psychomotorycznej, zmiany cech osobowości, apatia), afektywne, a nawet psychozy (rzadko). Objawy neurologiczne przyjmują for­mę motorycznych zaburzeń pozapiramidowych, ze sztywnością, drżeniem, ruchami atetotycznymi, dystonicznym ułożeniem kończyn i dyzartrią. Leczenie farmakologiczne choroby podstawowej po­winno być wprowadzone natychmiast po jej rozpoznaniu. W niektórych przypadkach, gdy występu­ją zaburzenia w sferze psychicznej, potrzebna jest pomoc psychiatry i psychologa. Popularyzowanie wiedzy na temat WD wśród lekarzy pierwszego kontaktu i gastroenterologów jest niezbędne, po­nieważ u wielu chorych dysfunkcje wątroby wyprzedzają inne, a bywają wykrywane w przesiewo­wych badaniach biochemicznych.

Abstract

Wilson’s disease (WD), also known as hepatolenticular degeneration, is a rare, multisystemic, auto­somal recessive disorder in which copper metabolism disorders result from mutations in the gene located on chromosome 13, responsible for the synthesis of the ATP7B protein, involved in copper transport. This defect causes abnormal copper accumulation in various organs, primarily the liver and brain, disrupting their functions. Liver disorders usually precede cerebral (neurological and psy­chiatric) disorders and occur very frequently in symptomatic WD. For a time, they may be the only symptoms if the disease is diagnosed and treated early. Even mild liver dysfunction can sometimes lead to signs of so-called minimal encephalopathy, which can gradually worsen to a life-threaten­ing condition (impaired consciousness, coma). In addition to hepatic encephalopathy, WD is asso­ciated with direct copper intoxication of selected brain structures, particularly the basal ganglia. This combined pathophysiology leads to clinical cognitive-behavioral disorders (impaired attention, memory, psychomotor performance, personality changes, apathy), affective disorders, and even psychosis (rarely). Neurological symptoms take the form of extrapyramidal motor disorders, with rigidity, tremor, athetotic movements, dystonic limb positioning, and dysarthria. Pharmacological treatment of the main disease should be initiated immediately after diagnosis. In some cases the assistance of a psychiatrist and psychologist is necessary. Raising awareness of WD among primary care physicians and gastroenterologists is essential, as in many patients liver dysfunction precedes other disorders and is sometimes detected through biochemical screening tests.

Atlas zaawansowanej endoskopii – fragmenty

Atlas of advanced endoscopy – fragments

Yasushi Sano, Rajvinder Singh, Kenichi Goda, Philip Chiu, Noriya Uedo, Chikatoshi Katada

Realizacja prawa do ochrony zdrowia osób w kryzysie bezdomności

Sylwia Kiełbasa